Hiroshima…

Lut Van Schoors

Op 3 augustus gekeken naar de eerste Panorama-uitzending in een reeks van vier: “Hiroshima. Waarom ze de bom gooiden.”

Een concreet of verhelderend antwoord kreeg ik niet, ondanks de beloofde nog nooit vertoonde beelden.

Ik weet immers dat de geschiedenis binnen de volgende vijftig jaar toch weer herschreven wordt. Dit wordt dus geen politieke of strategische tekst, daar heb ik noch de bevoegdheid noch de interesse voor.

Wat me van de reportage echter dagenlang is blijven achtervolgen, dat zijn de haat, het lijden en de onmacht.

Ik ben van de naoorlogse generatie. Over wat de vijand ons heeft aangedaan kan ik dus niet spreken. Wellicht is het daardoor dat ik zo ontzet was door de trots waarmee verscheidene VS-veteranen vertelden: “We haatten de Japs. We wilden er zoveel mogelijk doden. We waren overtuigd dat een snel einde van de oorlog vele Amerikaanse levens zou redden. Het was een goede zaak de atoombom te werpen.”

Na vijftig jaar nog even fel. Geen woord van twijfel, geen woord van spijt.

Al was er hier en daar in de groep raadgevers rond president Truman wel iemand die het werpen van de atoombom probeerde te verhinderen; al zocht Japan via Rusland contact met de geallieerden om over een waardige capitulatie te praten, toch kon dit de ramp niet verhinderen. Daarvoor waren de bonnō van de verantwoordelijken te sterk.

En het gevolg: honderdduizenden Japanse levens vernield, om Amerikaanse levens te redden.

Honderdduizenden Japanse levens grondig vernield, mag je wel stellen. Wie in augustus 1945 respijt kreeg, was zodanig in merg en genen getroffen dat het zuiver fysisch lijden generaties ver werd doorgegeven… Wat het psychische lijden betreft, daarvan getuigden er Japanse slachtoffers. Sereen, wijs en gelouterd. Net een ontroerende, indringende oproep tot het bannen van alle atoomwapens, tot het streven naar wereldvrede.

En daar zit je in je zetel met een pilsje en een sigretto, want je dacht je te installeren voor een boeiende, onthullende en interessante reportage. Maar je bent kapot van wat je hebt gezien en het duurt lang voor je de beelden en woorden enigszins uit je hoofd en uit je hart krijgt. Je hebt medelijden, je komt in opstand, je hebt moeite de zaak objectief te bekijken. Je ziet af van je onmacht, want zelfs Hiroshima en Nagasaki waren niet voldoende om voor eens en altijd en wereldwijd een einde te maken aan de oorlogswaanzin. Nóg wordt er gemoord, gevochten en gefolterd. En elk van ons heeft wel eens gedroomd van een mini-atoombom waarmee je iemand die je in de weg zit, feilloos en flitsend zou kunnen verpulveren.

In “Het Laatste Nieuws” van 7 augustus las ik dat de burgemeester van Hiroshima voor “een primeur” zorgde door zijn verontschuldigingen aan te bieden voor het leed dat de Japanners tijdens de oorlog aanrichtten.

De volgende dag las ik in dezelfde krant dat de piloot van de bommenwerper die in Nagasaki voor de catastrofe zorgde, zich beklaagde dat hij niet genoeg aandacht kreeg. Hiroshima was spektakel, Nagasaki was vier dagen later al oud nieuw.

Mag ik het voorgaande als typerend voor het mentaliteitsverschil tussen Oost en West aanhalen?

Ik denk het niet.

Boven het altaar
in plaats van een dak
de lucht vol sterren.
(Oorlogshaiku van Rujana Matuka)

Wél ben ik overtuigd dat de Oosterse leer van Amida Boeddha, en geconcretiseerd door Shinran Shonin, ook voor ons Westerlingen een heel directe ‘vredes-leer’ inhoudt.

Plaats tegenover de haat het Oneindige Mededogen.

Haat komt enkel tot stilstand door niet-haat, zegt het Dhammapada.

Mededogen is echter nog veel meer dan niet-haat.

Waar haat alle vrede onmogelijk maakt, schept Mededogen onverbrekelijk banden tussen alle wezens. Waar haat aanzet tot zelfzucht en zelfbelang, zorgt Mededogen voor mee-leven, mee-delen, mee-voelen. Waar haat alle onderlinge verschillen accentueert, uitbuit en bespeelt, daar zorgt Mededogen voor eenheid er samensmelten van allen en alles.

Plaats tegenover het lijden de Vier Edele Waarheden. Wanneer je doordrongen bent van het besef dat “alle leven gekenmerkt wordt door lijden”, dan heb je een onschatbaar hulpmiddel gevonden bij het relativeren van je eigen pijn of verlies. Wil je als verantwoordelijk mens ook actief deelnemen aan het realiseren van een Wereld zonder lijden, dan biedt het Edele Achtvoudige Pad zeker voldoende inspiratie. Via juist inzicht, juiste gezindheid, juiste taal, juist gedrag, juiste levenswijze, juiste inspanning, juiste aandacht en juiste concentratie kunnen we onze eigen bijdrage leveren om de oorzaken van het lijden zoveel mogelijk onschadelijk te maken.

Oude man, oude vrouw:
hun huis is vernield -
ze wissen elkaars tranen.
(Oorlogshaiku van Vladimir Devidé)

Plaats tenslotte tegenover de onmacht het Ware Vertrouwen.

Het Ware Vertrouwen realiseren is het moeilijkste, zegt Shinran. Het vereist jezelf te durven zien in je ware gedaante, je intellectualisme en starre gewoonten doorbreken; haat, egoïsme en trots kunnen loslaten.

Het Ware Vertrouwen welt op in je gemoed wanneer je nederig genoeg bent geworden om je eigen beperkingen te onderkennen en tezelfdertijd beseft dat Amida’s Ander-Kracht je redt, je omvat en nooit meer loslaat. En samen met jou, alle anderen. Dat Ware Vertrouwen doet ons verder kijken dan onszelf en doet ons de verbondenheid met alle levende wezens aanvoelen.

Mededogen, de Vier Edele Waarheden en het Ware Vertrouwen zijn voor ons, Shinboeddhisten, pijlers van de Leer.

Ze in ons bestaan te integreren is een levenslange opdracht.

En natuurlijk beseffen we maar al te goed dat we geen boeddha’s of bodhisattva’s zijn. Wij zijn slechts dwaze, onwetende mensen vol haat, lijden en onmacht.

Maar omdat het ons voorrecht en ons groot geluk is “als mens te zijn geboren,” krijgen we ook de kans de Leer te horen en die te realiseren. Niet enkel voor onze eigen individuele redding, maar trouw aan Amida’s Leer, “Mogen alle levende wezens gelukkig zijn,” tot geluk, vrede en heil van alles en alles op deze wereld…
Namu Amida Butsu
Shitoku’s woordje bij Hiroshima…

Dit krantenknipsel komt Uit de Yomiuri Shimbun, de krant van Hiroshima, d.d. 19/09/1982, toen de westerse - dus ook de Vlaamse - pers in Hiroshima-Nagasaki-Mururoa nog geen mediakluif zag.

Het artikel erbij voert als titel “De atoombom is een daad van menselijke dwaasheid - Een priester uit België bezoekt het Vredespark”. Dit ter informatie van de komende media-geslachten.

Hiroshima is een industriestad met religieus een zeer sterke Jodo-Shinshu aanwezigheid. Ook de burgemeester die Shitoku in 1982 ontving stak zijn aanhankelijkheid aan het vredesideaal volgens Shinran Shonin niet onder stoelen of banken. Bij een gesprek met Shitoku legde hij er de nadruk op dat zijn vredespolitiek duidelijk geïnspireerd was door Shinran en verwees hij naar diens interpretering van het begin van het Meditatie-sutra. Of de huidige burgemeester eveneens een Nishi Honganji getrouwe is, dat weet Shitoku niet. Maar dat hij zijn spijt (nagevolgd door eerste minister Murayama én de [katholieke] burgemeester van Nagasaki) uitgedrukt heeft over het Japanse oorlogsgruwel, dat is geen primeur. Sorry voor de berichtgeving van Het Laatste Nieuws.

Op 2 april 1987 sprak de Eerste Secretaris-generaal van de Shinshu Otani-ha, beter gekend als Higashi Honganji, bij de viering van de oorlogsslachtoffers een merkwaardige rede uit onder de titel “Diepe Schaamte over onze Oorlogscollaboratie”, waarin hij zowel het gruwelijke van de Japanse oorlogsvoering als de stilzwijgende medewerking van de twee ‘grote’ Honganji’s hekelde en er zijn diepe spijt (owabi) over uitdrukte.

In Eko nr 36 (maart 1988) publiceerden we de vertaling van zo goed als de hele tekst van deze redevoering, - die in Japan met het grootste stilzwijgen werd onthaald en bijgevolg ook in onze pers onbekend bleef. Wie deze tekst wil kennen, vrage hem bij Eko aan (graag met een postzegel van BEF 16 erbij).

					Ekō 66
jikōji - 慈光寺			© 2007		info-at-jikoji.com