Ekō 84
© 2003
René Van den Langenbergh
Er is de laatste tijd heel wat commotie, opwinding in onze wereld. Denken we maar aan de incidenten in Indonesië tussen Christenen en Moslims; de hernieuwde problemen tussen Albanese Kosovaren en Serviërs; de religieuze problemen tussen Christenen en Moslims in Nigeria, waarbij al meer dan 400 doden vielen; de totale patsstelling tussen Katholieken en Protestanten in Noord-Ierland; de verkiezingen in Oostenrijk, de opwinding rond de ex-dictator van Chili Augusto Pinochet, enzovoort.
Wat mij vooral opvalt bij het overlopen van deze voorbeelden is dat ze bijna allemaal te maken hebben met politiek. Zelfs de meest uitgesproken religieuze conflicten hebben inderdaad een politiek geurtje. Het is in deze tijden bijna ondenkbaar dat problemen opgelost kunnen worden zonder tussenkomst van de politiek, al dan niet rechtstreeks.
Vermits wij hier in België ook stilaan beginnen te denken aan de komende verkiezingen van acht oktober, dacht ik dat het niet slecht zou zijn hier eens wat dieper op in te gaan. Ik weet dat ik me hiermee op glad ijs begeef, en ik ben dan ook in de Boeddhistische literatuur gaan nalezen wat het Boeddhisme ons vertelt over maatschappelijke en politieke situaties, en hoe we daar als Boeddhisten moeten tegenaan kijken. Zo lezen we in ‘Gobunsho’ van Rennyo Shonin, o.a.:
* Wees respectvol voor andere religies.
* Spreek geen slecht over andere leringen.
* Observeer de regels en gewoonten van de maatschappij waarin U leeft en waar U deel van uitmaakt.
In het boek ‘Jodo Shinshu Handbook for Laymen’1 lezen we dat al wie kritiek heeft op anderen, eigenlijk in dezelfde val trapt. Oppassen is dus de boodschap!!
Wanneer we de fundamenten van de Leer van de Boeddha overdenken, dan kunnen we daaruit leren dat de Vierde Edele Waarheid bovenvermelde elementen eigenlijk in de praktijk omzet, nl:
* Het juiste inzicht;
* De juiste gezindheid;
* Het juiste woordgebruik;
* De juiste handelswijze;
* Het juiste levensonderhoud;
* De juiste inspanning;
* De juiste achtzaamheid;
* De juiste geestesconcentratie.
De eerste twee elementen gaan terug op wijsheid, waarbij de spirituele beleving van groot belang is. De drie volgende komen neer op het zedelijk gedrag in daden, woorden en gedachten. In tegenstelling tot het Christendom is dit in het Boeddhisme niet determinerend, men kan geen zonden begaan, maar men kan wel leren uit fouten om zo een basis te maken voor het openbloeien van de wijsheid die in ons schuilt. Er is immers geen God die straft of beloont, de mens zélf is verantwoordelijk voor zijn daden, goede of slechte. Deze wetmatigheid noemen we in het Boeddhisme ‘Karma’.
Er is in de loop van de geschiedenis nog nooit een oorlog gevoerd in de naam van de Boeddha of in de naam van het Boeddhisme…
Het juiste woordgebruik houdt veel meer in dan alleen ‘niet liegen’: ook ‘niet lasteren’, ‘niet kwaadspreken,’ ‘niet beledigen’, of ‘geen ruzie’ maken horen hier bij.
De drie laatste elementen gaan over de geest, en hier ligt volgens mij het eigenlijke zwaartepunt van het Boeddhisme. De meditatietechnieken die het Boeddhisme in de loop der eeuwen ontwikkeld heeft worden ook in het Westen erkend en aanvaard.
Uiteraard leven we niet in een theoretische wereld, maar in een doorgedreven materialistische en egoïstische wereld. Elk individu moet maar proberen te overleven tussen al dat egocentrisch geweld, en wie die daar niet aan meedoet wordt vroeg of laat vertrappelt. Dit is een spijtige vaststelling, maar de realiteit van elke dag doet ons altijd opnieuw met beide voeten op de grond terechtkomen. We kunnen de Leer van de Boeddha op een verhoog plaatsen, we kunnen ernaar opkijken, de Leer idealiseren, en proberen volledig volgens de Leer te leven. De realiteit leert ons echter dat dit zeer moeilijk is. Wanneer we het dagdagelijkse leven beschouwen, en de voorbeelden uit het begin van deze tekst voor ogen houden, dan moeten we helaas vaststellen dat het er eigenlijk niet goed uitziet…We moeten de zaken dus zien zoals ze zijn, en proberen de theorie van de Leer om te zetten in ons dagelijks denken en handelen.
Dit blijkt echter moeilijker dan verwacht. Het is niet zo gemakkelijk als we denken, om de leer indachtig te zijn in elke netelige situatie waarin we terechtkomen… Het komt erop aan de zaken te zien zoals ze werkelijk zijn, en niet zoals wij ze graag zouden zien. Dit houdt tevens in dat we ons moeten onthouden van elke commentaar (Rennyo Shonin!), want wie zijn wij om kritiek te geven op de anderen? Wie zijn wij om te denken dat we alle wijsheid in pacht hebben, en dat de anderen "fout" zijn?
Deze manier van denken en handelen is waarschijnlijk het moeilijkste gedeelte in het Boeddhisme. Juist daarom is het zo belangrijk de zaken te relativeren. Men mag in het weekend in de stamkroeg gerust discussiëren over de dagelijkse problemen waarmee men in de wijk of in de stad te kampen heeft, maar men moet op het einde toch proberen de zaken in hun juiste perspectief te plaatsen. Men zal mij niet meer horen zeggen dat ik boeddhist ben, wel dat ik probeer een goede boeddhist te zijn.
Als iemand een ander gedacht heeft over bepaalde thema's die mij aanbelangen dan zal ik dat uiteraard erg vinden, maar ik zal die persoon daarom nooit scheef bekijken. Men moet met zijn gesprekspartner proberen een positief gesprek te hebben over deze onderwerpen, ook al is men het niet eens met zijn meningen.
Naar de tempel komen na zulke discussies en er eens over nadenken of mediteren brengt ons alleen maar dichter bij het Boeddhaschap, want is het ervaren van discussie, kleine ruzie, onenigheden, m.a.w. het ‘lijden’, per slot van rekening niet de Eerste Edele Waarheid? En is het ook niet zo dat dit lijden wordt veroorzaakt door onze eigen begeerte, haat en verdwazing? De cirkel is dan rond. Men kan alleen proberen de volgende keer beter te doen en ervoor te zorgen dat men zijn gesprekspartners niet tegen zich in het harnas jaagt. Door te relativeren en de zaken te zien zoals ze werkelijk zijn heb ik al veel problemen kunnen oplossen. Meer nog, ik heb ontdekt dat heel wat van mijn problemen eigenlijk geen problemen waren. Dat is het cadeau dat ik de afgelopen tien jaar van het Boeddhisme gekregen heb, en, …is dat niet fantastisch?
Namu Amida Butsu
1 Uitg. ‘Hongwanji International Center’, Kyoto, Japan; Vert. Jinsei No Toi.
|
|
|
|
|
|
Ekō 84 |
|
© 2003 |
info-at-jikoji.com | ||||
| home |