© 2003
Volgens een taoïstisch gezegde is ‘narigheid het gevolg van het teveel openen van de mond’ … Deze uitspraak heeft niets te maken met spijsverteringsproblemen, hoewel wij er natuurlijk wel bedenkingen van deze aard bij kunnen maken. Maar in de eerste plaats wordt er gewezen op de verpletterende verantwoordelijkheid die wij dragen in ons spreken.
Ook voor boeddhisten is dit een grote wijsheid. Het Achtvoudig Pad wijst er ons op dat wij de intentie moeten ontwikkelen om onze taal in de gaten te houden: ‘Ik neem mij voor mij te onthouden van het gebruiken van ongepaste taal’ Zoals Shitoku het verwoordt in zijn ‘syllabus boeddhisme’ is dit zowel in positieve zin te begrijpen als ‘de waarheid spreken, liefdevolle taal gebruiken, enkel het nuttige zeggen, woorden van wijsheid en mededogen gebruiken’, als in negatieve zin: ‘zich onthouden van leugen en laster, barse en haatdragende taal vermijden, ijdel gepraat vermijden, woorden van dwaasheid (ik-gerichtheid) vermijden.’ We moeten maar rondom ons kijken om te weten hoe waar deze regel is. Eén woord kan een relatie vertroebelen, kan tot geweld leiden, kan jaren van geduldige opbouw vertragen of vernietigen. Maar één woord kan ook iemand van de wanhoop redden, kan aan iemands leven een heilzamer wending geven…
De mond openen is soms nodig; het teveel openen van de mond of op het verkeerde moment de verkeerde woorden uitspreken, is problemen scheppen.
Maar ik zie in het spreekwoord nog een ander aspect: de woorden zélf zijn betrekkelijk! Als mensen zijn wij ‘gedoemd’ ons van taal te bedienen. Maar de leer van de Boeddha toont ons duidelijk het uiteindelijke onvermogen van de taal aan om ook maar iets ‘wezenlijks’ over de werkelijkheid te zeggen. De ‘werkelijkheid’ die Sakyamuni heeft ervaren in zijn toestand van samadhi, kon niet adequaat verwoord worden en hij zag er dan aanvankelijk ook tegen op om over zijn ervaringen onder de bodhi-boom ‘verslag’ uit te brengen. Hij vreesde dat de mensen zijn Leer niet zouden begrijpen, omdat ze verdwaasd zijn door de ‘ik-illusie’- en daardoor verstrikt in hun meningen en opvattingen, en aan de woorden onmiddellijk een gekleurde betekenis meegeven. En op deze manier wordt het natuurlijk onmogelijk met elkaar te communiceren. In de latere boeddhistische filosofie werd terecht veel aandacht besteed aan de definities van de termen, en hiervoor werden specifieke methodes ontwikkeld…
De aanvankelijke reactie van de Boeddha getuigt van Wijsheid. En dat hij uiteindelijk toch de Vier Edele Waarheden heeft verkondigd, getuigt van Mededogen. Boeddha zag in dat hij niet kon blijven zwijgen in zijn verheven weten, maar terug moest keren naar de wereld van de woorden en de handelingen, de ‘wereld der geschikte middelen’. Eén zo’n geschikt middel is de taal - hoe gebrekkig ook. Naar zijn Leer moet dan ook geluisterd worden zoals men kijkt naar de maan die ons met de vinger aangewezen wordt: niet de vinger moet bekeken worden, wel de aangewezen maan. Ook zo moeten wij de betekenis achter de woorden ontdekken, veeleer dan de woorden zélf als de uiteindelijke werkelijkheid te beschouwen. Pas dan kan de Leer van de Boeddha tot leven komen.
De bijdrage ‘Mededogen als Verdraagzaamheid’ op bladzijde 14 begint in deze geest: ‘(…) aan mooie woorden in religieuze teksten is er geen gebrek. Belangrijker is te ontdekken waar deze mooie woorden voor staan’…In een tijd waarin diverse groepen en partijen in Vlaanderen en in de wereld mekaar over en weer racisme, terrorisme, onverdraagzaamheid of laksheid verwijten, is het goed te weten wat het Mededogen van de Boeddha betekent. Zijn leer biedt ons geen kant en klare oplossingen, maar wél een zeer bruikbaar kader om onze eigen ervaringen en de gebeurtenissen in de wereld in hun uiteindelijke perspectief te plaatsen...
‘Zich niet inlatend met twisten over opvattingen,
rechtschapen, volmaakt in inzicht,
alle lust naar zinnelijke dingen terzijde geschoven hebbend,
zo zal de volmaakte geen wedergeboorte meer kennen.’
(Mettā-Sutta.)
M.S.
|
|
|
|
|
|
Ekō 95 |
|
© 2003 |
info-at-jikoji.com | ||||
| home |