| Jikoji - cursussen 2005-2006 | |||||||||
| Japan: zijn geschiedenis, taal, cultuur en religie | ā ē ī ō ū Ā Ē Ī Ō Ū | ||||||||
| les 3: cultuur en religies | 12/11/2005 | ||||||||
| cultuur | |||||||||
| 1 | bouwkunst | ||||||||
| 2 | oorspronkelijk | hout als enig bouwmateriaal: meerdere malen afgebrand & opnieuw opgebouwd | |||||||
| 3 | na W.O.II | constructies in beton & aardbevingbestendig | |||||||
| 4 | losstaande gebouwen (aardbeving!) | ||||||||
| 5 | eerbied voor historie: tussen wolkenkrabbers staan schrijnen & tempels geprangd | ||||||||
| 6 | schrijnen | shinto | |||||||
| 7 | vb | Ise-jingu (Ise); Izumo-taisha (Matsue); Itsukishima-jinja (Miyajima eiland) | |||||||
| 8 | Nikko, mausoleum voor Tokugawa Ieyasu, 1636 | ||||||||
| 9 | torii | ||||||||
| 10 | vaak tegen berghelling, midden woud van Japanse ceders | ||||||||
| 11 | tempels | boeddhisme, Chinese invloed | |||||||
| 12 | vb | Horyu-ji (Nara): oudste tempel | |||||||
| 13 | Kyoto: Oosten van JR-hoofdstation | ||||||||
| 14 | overhellende daken, toegangspoorten, pagoden (zie Brussel: Japanse Toren) | ||||||||
| 15 | Kinkakuji (Gouden Paviljoen, 1397) & Ginkakuji (Zilveren Paviljoen, 1483): Kyoto | ||||||||
| 16 | beide: mengeling tussen zentempel en woonarchitectuur | ||||||||
| 17 | kastelen & paleizen | militaire burchten die ook als paleis dienst deden | |||||||
| 18 | Hakurojo (Witte-Reigerskasteel, Himeji): mooiste in Japan, gebouwd door Hideyoshi | ||||||||
| 19 | kasteel van Osaka, ook gebouwd door Hideyoshi | ||||||||
| 20 | prachtige vertrekken: fusuma (schuifdeuren), tokonoma (alkoof), tatami | ||||||||
| 21 | Nijo paleis, Kyoto | ||||||||
| 22 | toegangspoort en statiehal van Nishi-Hongwanji, Kyoto | ||||||||
| 23 | (beide ooit onderdeel van Hideyoshi's kasteel) | ||||||||
| 24 | theehuizen | van mini-huisjes tot grote theehuizen met slentertuinen | |||||||
| 25 | vb: Japanse tuin, Hasselt - pad naar theehuis, zeer kleine ingang, één spreuk, bloem | ||||||||
| 26 | recente realisaties | onder invloed van Westen, met eigen accenten (ingebed in natuurlijke omgeving) | |||||||
| 27 | |||||||||
| 28 | beeldhouwkunst | ||||||||
| 29 | oudste beelden | haniwa: aardewerkfiguren rond grafheuvels van hooggeplaatsten | |||||||
| 30 | zie Raf Schevenels | ||||||||
| 31 | vanaf komst van boeddhisme tot 20ste eeuw: bijna alle werken religieus van aard | ||||||||
| 32 | boeddha's, bodhisattva's (bosatsu), nio's, … | ||||||||
| 33 | classificatiesysteem | ter bescherming van de Japanse cultuur & kunstschatten t.o.v. buitenland | |||||||
| 34 | National Treasures, ook Living National Treasures | ||||||||
| 35 | vb | nr 1 is een (toekomstige) Boeddha, geschonken aan prins Shotoku, 603 | |||||||
| 36 | vb | … Eri (beeldhouwer), Sayoko Eri (kirikane, goudbeleg) | |||||||
| 37 | Important Cultural Properties | ||||||||
| 38 | bronsgieten | Horyu-ji: Shakamuni Boeddha met 2 Kannons, Nara | |||||||
| 39 | 16,2 m hoge Daibutsu in Todaiji, Nara | ||||||||
| 40 | Byodo-in: Amida Boeddha, Uji | ||||||||
| 41 | Senju-Kannon (Duizendarmige Kannon) in Sanjusangendo, Kyoto | ||||||||
| 42 | 11,3 m hoge Daibutsu in Kamakura | ||||||||
| 43 | Zenboeddhisme | geen voorstellingen, maar innerlijke concentratie | |||||||
| 44 | geen hoogtepunten meer in beeldhouwkunst | ||||||||
| 45 | |||||||||
| 46 | schilderkunst | ||||||||
| 47 | sumi-e | zwarte, Oostindische inkt: zwart-witte schilderingen | |||||||
| 48 | landschappen & religieuze figuren | ||||||||
| 49 | waterverf verfraait en verlevendigt details | ||||||||
| 50 | Heian-periode | voorstellingen van Amida Boeddha & bosatsu & mandala's | |||||||
| 51 | Kamakura-periode | yamato-e school: heldere kleuren, zeer gedetailleerde voorstellingen | |||||||
| 52 | kara-e school: zwart-wit, weinig kleurgradatie | ||||||||
| 53 | zenschilderingen: duidelijke lijnen op voorgrond & zachtere achtergrond | ||||||||
| 54 | Kano-school: decoratieve schilderkunst (muurschilderingen in kastelen) | ||||||||
| 55 | 18de eeuw | Nanga-school: natuurgetrouwe landschappen | |||||||
| 56 | kleurenprenten | ukiyo-e: prenten van het vliedende leven | |||||||
| 57 | tekenaar + graveur + drukker | ||||||||
| 58 | Utamaro: geisha-portretten | ||||||||
| 59 | Hokusai & Hiroshige: landschappen, stadsgezichten | ||||||||
| 60 | shunga: erotische prenten | ||||||||
| 61 | |||||||||
| 62 | literatuur | ||||||||
| 63 | Nara-periode | 710-794 | |||||||
| 64 | Kojiki, Nihongi-shiki (chronieken van Japan) | ||||||||
| 65 | Heian periode | 794-1192 | |||||||
| 66 | Genji monogatari (leven van Minamoto) | ||||||||
| 67 | Makura no soshi (Hoofdkussenboek) | ||||||||
| 68 | Kamakura periode | 1192-1333 | |||||||
| 69 | Heike monogatari (epische vertellingen) | ||||||||
| 70 | voor no- & kyogen-toneel | ||||||||
| 71 | Edo periode | 1598-1867 | |||||||
| 72 | haiku: Basho (1644-1694), Issa | ||||||||
| 73 | o.a. voor kabuki-theater | ||||||||
| 74 | 20ste eeuw | o.a. Rashomon (van Akutagawa Ryonosuke, verfilmd door Kurosawa) | |||||||
| 75 | |||||||||
| 76 | toneel & dans | ||||||||
| 77 | extra: oudere dansen | gigaku & bugaku (begeleid door gagaku-muziek) | |||||||
| 78 | gaven aanleiding tot creatie van no-stukken | ||||||||
| 79 | no | is no theater… | |||||||
| 80 | nauwelijks merkbare bewegingen; zeer verfijnde statische dansdrama's | ||||||||
| 81 | hoogtepunt: Edo-periode | ||||||||
| 82 | kyogen | kluchten - tussen 2 no-stukken door | |||||||
| 83 | kabuki | spektakel van de bovenste plank: tonnen water, rode verf stelt bloed voor,… | |||||||
| 84 | aanmoedigen (door de toeschouwers) van de spelers | ||||||||
| 85 | bunraku | poppentheater (Osaka) | |||||||
| 86 | in 't zwart geklede poppenspelers manipuleren de (soms erg ingewikkelde) poppen | ||||||||
| 87 | |||||||||
| 88 | festivals | ||||||||
| 89 | heel het jaar door | is er wel èrgens in Japan een festival, een matsuri | |||||||
| 90 | bron: shintoïsme - een berg, een boom, een rivier, … | ||||||||
| 91 | |||||||||
| 92 | film | ||||||||
| 93 | 1904 | eerste filmstudio in Japan | |||||||
| 94 | na 1937 | ten dienste van de oorlogsmachine | |||||||
| 95 | 1951 | Filmfestival van Venetië: Kurosawa's Rashomon bekroond | |||||||
| 96 | nadien | verscheidene Japanse films in het Westen bekend (& geliefd) | |||||||
| 97 | vb | Dodesu kaden - Filmmuseum Brussel/Cartoon's | |||||||
| 98 | |||||||||
| 99 | muziek | ||||||||
| 100 | traditionele muziek | bedoeld als begeleiding van toneelstukken, dansen of religieuze manifestaties | |||||||
| 101 | biwa | grote mandoline | |||||||
| 102 | koto | horizontale harp met 13 snaren | |||||||
| 103 | daiko | grote trommels! | |||||||
| 104 | |||||||||
| 105 | kunstnijverheid | ||||||||
| 106 | Japanse invalshoek | uiterlijk is zeer belangrijk: verzorgde details, unieke stukken | |||||||
| 107 | kimono | bijna altijd unica; gedragen bij festivals (matsuri), huwelijken | |||||||
| 108 | lakwerk | fabriekswerk: versiering ligt op de achtergrond | |||||||
| 109 | handwerk: versiering is de voorgrond | ||||||||
| 110 | evt. inleggen van metalen of paarlemoeren | ||||||||
| 111 | keramiek | zeer uitgebreid! | |||||||
| 112 | theeceremonie vereist (alweer) unieke stukken, langs alle kanten te bekijken | ||||||||
| 113 | porcelein | ||||||||
| 114 | zwaarden | meestersmeden, meesterwerken | |||||||
| 115 | netsuke: zwaardversieringen | ||||||||
| 116 | lokale volkskunst | rode katjes, andere diertjes, … | |||||||
| 117 | regionale specialiteiten - je vindt ze inderdaad nergens anders! | ||||||||
| 118 | bonsai | want je hebt maar een vierkante meter ruimte voor je plantjes! | |||||||
| 119 | miniaturiseer de natuur | ||||||||
| 120 | ikebana | bloemschikkunst, volgens strikte esthetische normen - geïnspireerd door Zen | |||||||
| 121 | leegte is even belangrijk als vulling | ||||||||
| 122 | origami | papiervouwen - niet knippen (want dan verniel je de essentie van het papier) | |||||||
| 123 | Sadako in Hiroshima: 1000 kraanvogels | ||||||||
| 124 | kalligrafie | Sol tijdens Open Deur 2005 | |||||||
| 125 | leegte is even belangrijk als vulling | ||||||||
| 126 | theeceremonie | chanoyu: uitgegroeid tot een professionele filosofie/ceremonie | |||||||
| 127 | reiniging van de ingang, genieten van hier en nu, problemen buiten laten | ||||||||
| 128 | |||||||||
| 129 | tuinen & parken | ||||||||
| 130 | nationale parken | groot aantal grote natuurgebieken | |||||||
| 131 | privé-tuintjes | nabootsingen van de natuur | |||||||
| 132 | ingebed in de omgeving | ||||||||
| 133 | theetuinen: via een kronkelpad (boze geesten weghouden) naar het theehuis | ||||||||
| 134 | na een paar stappen, krijg je telkens een ander zicht: verrassing - aandacht! | ||||||||
| 135 | Oostende | 4 jaar oud, klein, mooi ingebed, ingetogen - droge tuin | |||||||
| 136 | Hasselt | 300 kerselaars, 10-tal jaren oud, theehuis, waterpartijen - o.a. theetuin | |||||||
| 137 | droge tuin | Ryoanji, Kyoto; Three Wheels, Londen; Ekoji, Düsseldorf | |||||||
| 138 | theetuin | Kinkakuji, Kyoto; Three Wheels, Londen; Ekoji, Düsseldorf | |||||||
| 139 | |||||||||
| 140 | traditionele sporten | ||||||||
| 141 | martial arts | kendo: de weg van het zwaard | |||||||
| 142 | karate: met lege handen | ||||||||
| 143 | aikido: evenveel nadruk op fysieke als op het spirituele: ki (wilskracht) | ||||||||
| 144 | judo | gebruik de kracht van de tegenstrever om hem te raken | |||||||
| 145 | sumo | worstelen | |||||||
| 146 | al sinds 200 in Japan beoefend | ||||||||
| 147 | rituele reiniging | ||||||||
| 148 | |||||||||
| 149 | |||||||||
| 150 | voeding | ||||||||
| 151 | gastronomisch | vanaf het ontbijt (wel 8 of meer gerechten) | |||||||
| 152 | 's avonds wel 25 gerechtjes! | ||||||||
| 153 | niet gang per gang; meestel meerdere schoteltjes tegelijkertijd | ||||||||
| 154 | vis | sushi | |||||||
| 155 | vismarkt in Tokyo | ||||||||
| 156 | noedels | ramon; koud of warm - tussendoor in de rapte bij straatkraampjes | |||||||
| 157 | biefstuk | Kobe | |||||||
| 158 | rijst | hashi: stokjes | |||||||
| 159 | bier | Kirin, Sapporo, … | |||||||
| 160 | soep | misu: reeds bij het ontbijt | |||||||
| 161 | lokale specialiteiten | geniet ervan ;-)) | |||||||
| 162 | fruit | enorm duur, o.a. door de speciale zorgen tijdens teelt, verpakking, vervoer | |||||||
| 163 | |||||||||
| 164 | |||||||||
| 165 | religies | ||||||||
| 166 | shintoïsme | religie, rituelen | |||||||
| 167 | boeddhisme | religie, levensfilosofie | |||||||
| 168 | christendom | godsdienst | |||||||
| 169 | confucianisme | zedenleer | |||||||
| 170 | opmerking | aantallen enkel ter informatie - registratie ligt moeilijk! | |||||||
| 171 | bovendien is merendeel der Japanners zowel shintoïst als boeddhist! | ||||||||
| 172 | shintoïsme richt zich op het leven hier en nu, | ||||||||
| 173 | boeddhisme voegt hieraan een transcendente dimensie toe | ||||||||
| 174 | vele heiligdommen omvatten shinto-schrijnen èn boeddhistische tempels | ||||||||
| 175 | |||||||||
| 176 | shintoïsme | ||||||||
| 177 | aantal shintoïsten | 83 miljoen Japanners | |||||||
| 178 | centraal begrip | kami: edele, heilige karakter van een persoon, voorwerp of begrip - natuurgod | |||||||
| 179 | vb | geest van een voorouder, mooie berg, rivier, boom, groei, vruchtbaarheid | |||||||
| 180 | 神と | SHIN (ON-uitspraak) of kami (kun-uitspraak) + do (weg) = shin-to-isme | |||||||
| 181 | shinto | de kami-weg | |||||||
| 182 | geen stichter, noch basisgeschriften; maar ruimte voor (individuele) interpretatie | ||||||||
| 183 | rituelen uitgevoerd door meisjes (miko) en priesters in witte gewaden | ||||||||
| 184 | reinheid als grondprincipe - toch verloedert afval de natuur (tot onlangs…) | ||||||||
| 185 | schrijnen | 80 000 geregistreerde shinto-schrijnen in Japan | |||||||
| 186 | Iso-schrijn (verbonden met keizerlijke familie) | ||||||||
| 187 | Izumo-schrijn (verbonden met mythologische figuur Susa-no-wo) | ||||||||
| 188 | Yasukumi-schrijn (oorlogsslachtoffers - controversieel!) | ||||||||
| 189 | Itsukishima-jinja (Miyajima eiland) | ||||||||
| 190 | houtkleurig of oranjerood | ||||||||
| 191 | Nikko, mausoleum voor Tokugawa Ieyasu, 1636 | ||||||||
| 192 | torii | ingang, vaak midden in de stad, op tamelijke afstand van schrijn | |||||||
| 193 | soms hele rijen torii | ||||||||
| 194 | houtkleurig of oranjerood | ||||||||
| 195 | bewakers | leeuwen of honden, aan weerszijden van toegangsweg | |||||||
| 196 | bel & koord | de bezoeker luidt de gong/bel, klapt tweemaal in de handen, buigt hoofd, | |||||||
| 197 | doet een stil gebed, offert in de offerblok | ||||||||
| 198 | cultuurvormen | gagaku, sumo, no,… | |||||||
| 199 | huwelijksceremonies, nieuw gebouw, oogst,… | ||||||||
| 200 | toekomstvoorspellingen: staafje trekken, met nummer naar priester | ||||||||
| 201 | bomen vol gelukspapiertjes | ||||||||
| 202 | matsuri | jaarlijks festival - mikashi (huis van kami) wordt meegedragen in optocht | |||||||
| 203 | |||||||||
| 204 | boeddhisme: algemeen | ||||||||
| 205 | aantal boeddhisten | 81 miljoen Japanners | |||||||
| 206 | centraal begrip | Boeddha - Siddharta Gautama (koningszoon van Shakyamuni-geslacht) | |||||||
| 207 | ziekte, ouderdom, dood: leven wordt gekenmerkt door lijden | ||||||||
| 208 | ieder heeft de Boeddha-natuur in zich | ||||||||
| 209 | 佛 of 仏 | butsu | |||||||
| 210 | evolutie | vanuit India, over China en Korea naar Japan | |||||||
| 211 | 5de eeuw v. Chr. | ontstaan in India | |||||||
| 212 | 552 | boeddhisme (vanuit China) uit Korea ingevoerd | |||||||
| 213 | 693-622 | Prins (regent) Shotoku: boeddhisme wordt staatsreligie | |||||||
| 214 | wisselwerking | wisselwerking met bestaande (volks)religies creëert eigen vormen | |||||||
| 215 | boeddhisme neemt kenmerken over van: | ||||||||
| 216 | India | hindoeïsme | |||||||
| 217 | China | confusianisme & taoïsme | |||||||
| 218 | Tibet | dodenverering | |||||||
| 219 | Japan | shintoïsme | |||||||
| 220 | meer verheven cultuur | vandaar: eerst via hovelingen, nadien via priesters, tenslotte voor gewone volk | |||||||
| 221 | begrafenisrituelen | ||||||||
| 222 | tempels | xx 000 geregistreerde boeddhistische tempels in Japan | |||||||
| 223 | 607 | Horyu-ji, Nara: oudste tempel | |||||||
| 224 | Kyoto: tientallen belangrijke tempels | ||||||||
| 225 | 1397 | Kinkakuji (Gouden Paviljoen), Kyoto | |||||||
| 226 | 1483 | Ginkakuji (Zilveren Paviljoen), Kyoto | |||||||
| 227 | beide: mengeling tussen zentempel en woonarchitectuur | ||||||||
| 228 | |||||||||
| 229 | tempelcomplex | centra van cultuur | |||||||
| 230 | vele nationale kunstschatten, met veel geluk op speciale dagen te bezichtigen | ||||||||
| 231 | maar meestal zijn deze schatten enkel via kijkgaten in deuren te zien | ||||||||
| 232 | voor Japanners: vaak dagelijks kort bezoek op weg naar werk of naar huis | ||||||||
| 233 | voor toeristen: trekpleisters | ||||||||
| 234 | monumentale toegangspoort | ||||||||
| 235 | nio: manshoge wachters | ||||||||
| 236 | offerblokken: om de priesters & de tempel te steunen | ||||||||
| 237 | waterbekken: reinigen van handen & mond | ||||||||
| 238 | overhellende daken | ||||||||
| 239 | hondo: voornaamste gebouw met Boeddha | ||||||||
| 240 | to of pagode: vaak aanwezig op tempelcomplex (zie Brussel: Japanse Toren) | ||||||||
| 241 | bodhisattva's | verlicht, maar teruggekomen om andere wezens te redden | |||||||
| 242 | Jizo: beschermer van reizigers en kinderen | ||||||||
| 243 | Kannon: godin van de barmhartigheid | ||||||||
| 244 | Juichimen Kannon: kannon met elf hoofden | ||||||||
| 245 | Senju Kannon: kannon met duizend armen | ||||||||
| 246 | bedevaarten | pelgrims doen vaak lange bedevaarten | |||||||
| 247 | 1 400 km, 88 tempels, eiland Shikoku | ||||||||
| 248 | te voet (min. 6 weken), per bus (2 weken), per airconditioned limousine (!?) | ||||||||
| 249 | ieder jaar wel een miljoen pelgrims voor deze tocht… | ||||||||
| 250 | huisaltaar | butsudan: naamplaatjes van overleden familieleden, bloemetje, fruit, dagelijks gebed | |||||||
| 251 | matsuri | hanamatsuri optocht, festival - geboorte van de Boeddha | |||||||
| 252 | ook hier weer: gemengd met shintoïstische gebruiken | ||||||||
| 253 | |||||||||
| 254 | boeddhisme: scholen | ||||||||
| 255 | vanaf 8ste eeuw | ||||||||
| 256 | esotherisch boeddhisme | ||||||||
| 257 | rituelen | veel uiterlijk vertoon, muziek, prachtige gewaden, reciteren van sutra's | |||||||
| 258 | Tendai | ||||||||
| 259 | 767-822 | Saicho (Dengyo-Daishi) | |||||||
| 260 | berg Hiei, Kyoto | ||||||||
| 261 | Shingon | ||||||||
| 262 | 744-935 | Kukai (Kobo-Daishi) | |||||||
| 263 | berg Koya, Osaka | ||||||||
| 264 | 12 miljoen aanhangers | ||||||||
| 265 | nadien | politieke macht, secularisatie, corruptie | |||||||
| 266 | 13de eeuw | 4 nieuwe vormen | |||||||
| 267 | Zen | ||||||||
| 268 | gesticht door monnik Daruma, uit China (Ch'an) naar Japan | ||||||||
| 269 | Eisai en Dogen | ||||||||
| 270 | verlossing door strenge ascese en lange perioden van meditatie | ||||||||
| 271 | wilskracht en zelfbeheersing: ideaal voor samurai en hun bushido | ||||||||
| 272 | beïnvloedde sterk de schilderkunst | ||||||||
| 273 | Jodo | Reine-Land-boeddhisme: het Westelijke Paradijs | |||||||
| 274 | Honen Shonin | ||||||||
| 275 | volledig vertrouwen op de kracht van Amida Boeddha | ||||||||
| 276 | meermaals blijven reciteren van Namu Amida Butsu | ||||||||
| 277 | Jodo-Shin | Pure-Reine-Land-boeddhisme | |||||||
| 278 | Shinran Shonin | ||||||||
| 279 | volledig vertrouwen op de kracht van Amida Boeddha | ||||||||
| 280 | eenmaal horen van Namu Amida Butsu in volle vertrouwen | ||||||||
| 281 | shinjin | ||||||||
| 282 | 15 miljoen aanhangers | ||||||||
| 283 | Nichiren | Nichiren | |||||||
| 284 | gebaseerd op Lotus-sutra | ||||||||
| 285 | reciteren van namu myohorenge kyo | ||||||||
| 286 | 30 miljoen aanhangers | ||||||||
| 287 | na W.O.II | nieuwe vormen van Boeddhisme | |||||||
| 288 | Soka gakkai | vele miljoenen aanhangers | |||||||
| 289 | welvaart & behoud van traditionele culturele waarden | ||||||||
| 290 | |||||||||
| 291 | christendom | ||||||||
| 292 | ingevoerd via | Portugese Jezuïeten & Spaanse franciscanen | |||||||
| 293 | 17de eeuw | algemeen verbod - op straffe van doodstraf | |||||||
| 294 | Meiji restauratie | godsdienstvrijheid | |||||||
| 295 | charitatieve instellingen: van wieg tot graf - zie Westerse landen | ||||||||
| 296 | een paar miljoen aanhangers | ||||||||
| 297 | |||||||||
| 298 | confucianisme | ||||||||
| 299 | 500 v. Chr. | ontstaan in China: Kung Fu-tse | |||||||
| 300 | Edo periode | confucianisme ingevoerd als basis voor de staatsleer | |||||||
| 301 | doorwerking in W.O. II (en zelfs later) herkenbaar… | ||||||||
| 302 | |||||||||
| 303 | |||||||||